Fosil yakıt kirliliği Türkiye’de 26 bin 500 erken ölümle ilişkilendirildi

COP31 kapsamında bir araya gelen uluslararası sağlık uzmanları, Türkiye ve Avustralya’ya fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinde halk sağlığını öncelik haline getirme çağrısı yaptı. Türkiye’de fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin 2024 yılında yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme katkıda bulunduğu, yıllık sağlık kaynaklı ekonomik maliyetinin ise 55 milyar dolara ulaştığı açıklandı.

Antalya’da devam eden Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31 kapsamında iklim ve sağlık uzmanları, fosil yakıtların insan sağlığı üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ve Kanada Çevre İçin Hekimler Derneği (CAPE), Küresel İklim ve Sağlık İttifakı’nın (GCHA) desteğiyle düzenlenen basın toplantısında, Türkiye ve Avustralya’ya fosil yakıtlardan uzaklaşma politikalarında halk sağlığını merkeze alma çağrısı yapıldı.

Uzmanlar, Brezilya’nın COP30’da başlattığı Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritası’nın (TAFF) COP31 sürecinde sağlık boyutuyla ele alınmasını istedi.

Türkiye’de 26.500 erken ölümle ilişkilendirildi

Toplantıda paylaşılan verilere göre, fosil yakıt kaynaklı ince partikül madde (PM2.5) kirliliği Türkiye’de 2024 yılında yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme katkıda bulundu.

Temiz Hava Hakkı Platformu ile Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi’nin (CREA) çalışmasına göre, aynı yıl hava kirliliği yaklaşık 8 bin erken doğum, 8 bin 200 düşük doğum ağırlıklı doğum ve 5 bin 100 yeni çocukluk çağı astım vakasıyla ilişkilendirildi. Astımla bağlantılı yaklaşık 6 bin 500 acil servis başvurusu da araştırmada yer aldı.

Çalışmada, fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin Türkiye’deki yıllık sağlık kaynaklı ekonomik maliyeti yaklaşık 55 milyar dolar olarak hesaplandı. Bu tutarın Türkiye’nin 2024 yılı gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) yüzde 4,1’ine karşılık geldiği belirtildi.

THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Gamze Varol, fosil yakıtların sağlık üzerindeki maliyetlerinin her ülkede hesaplanabileceğini belirterek, bu verilerin karar alma süreçlerinde dikkate alınması gerektiğini söyledi.

Dünyada her yıl 2,73 milyon kişi hayatını kaybediyor

Lancet Countdown’ın 2026 raporuna göre, fosil yakıt kaynaklı hava kirliliği dünya genelinde her yıl yaklaşık 2,73 milyon kişinin hayatını kaybetmesine yol açıyor.

Raporda, 2016 yılından bu yana hava kirliliğini azaltan 77 ülkede yılda yaklaşık 323 bin ölümün önlendiği bilgisi de paylaşıldı. Veriler, hava kirliliğinin azaltılmasının halk sağlığı açısından somut sonuçlar sağlayabildiğini ortaya koydu.

Türkiye ve Avustralya’ya somut adım çağrısı

COP31’in ev sahibi Türkiye ile müzakerelerin başkanlığını yürüten Avustralya’nın fosil yakıt politikalarında sağlık etkilerini dikkate alması gerektiğini belirten uzmanlar, iki ülkenin kendi politikalarıyla örnek olması gerektiğini ifade etti.

Türkiye, 2024 yılında elektriğinin yaklaşık yüzde 35’ini kömürden üretirken Avustralya da dünyanın önde gelen kömür ve doğal gaz ihracatçıları arasında bulunuyor.

Avustralya İklim ve Sağlık İttifakı İcra Direktörü Michelle Isles, doğal gaz üretimi ve işlenmesi sırasında benzen ve diğer uçucu organik bileşiklere maruz kalmanın sağlık riskleri oluşturduğunu söyledi. Isles, iklim değişikliğinin Pasifik ülkelerinde sağlık, gıda ve su güvenliği üzerinde de ciddi tehditler yarattığını belirterek Avustralya’nın bölge ülkelerine yönelik taahhütlerini yerine getirmesi gerektiğini dile getirdi.

Sağlık, enerji dönüşümünün başarı ölçütü olmalı

Toplantıda söz alan Our Common Air Komisyon Üyesi ve eski Brezilya Çevre Bakanı Izabella Teixeira, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın hem iklim değişikliğiyle mücadele hem de halk sağlığının korunması açısından önemli olduğunu söyledi.

Dünya Sağlık Örgütü’nün eski Halk Sağlığı, Çevre ve Sağlığın Sosyal Belirleyicileri Direktörü Dr. Maria Neira da temiz ve yenilenebilir enerjiye geçişin hızlandırılması gerektiğini belirtti. Neira, hava kirliliğine maruz kalma süresinin azaltılmasının bugün yaşayan insanların sağlığı ve gelecek kuşakların güvenliği açısından önem taşıdığını vurguladı.

Kanada Senatosu Québec (Bedford) Senatörü Rosa Galvez ise fosil yakıtlara yönelik finansmanın sürdürülmesinin emisyonları ve hava kirliliğini artırdığını, bunun da kronik hastalıklar, erken ölümler ve yükselen sağlık harcamalarıyla sonuçlandığını ifade etti.

Kömürden çıkışta çalışanların hakları da korunmalı

Temiz Hava Hakkı Platformu, fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinin çalışanların gelirlerini, sosyal güvencelerini ve sağlık haklarını koruyacak şekilde yürütülmesini istedi. Kömür bölgelerinde yeni istihdam ve geçim olanaklarının oluşturulması gerektiğine dikkat çekildi.

Platform ayrıca fosil yakıtların çıkarılmasından tüketimine kadar ortaya çıkan sağlık etkilerinin dikkate alınmasını ve bu yakıtların sağlığa zararlarının enerji politikalarında görünür hale getirilmesini talep etti.

Uluslararası sağlık uzmanları, COP31’de alınacak kararlarda halk sağlığının temel ölçütlerden biri olması gerektiğini belirterek Türkiye ve Avustralya’yı Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritası’nı sağlık boyutunu merkeze alarak ilerletmeye çağırdı.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu